Phân tích tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo

TẬP LÀM VĂN Đề: Phân tích tấn bi kịch cự tuyệt quyền làm người của “Chí Phèo” trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao ---------------------------o0o--------------------------Khi Đôi lứa xứng đôi (tức Chí Phèo) xuất hiện trên văn đàn (1941) thì văn h ọc hi ện thực phê phán đã qua một thời kỳ phát triển rực rỡ. Là người đến muộn, nhưng Nam Cao đã tự khẳng định mình bằng những khám phá nghệ thuật mới m ẻ, đem đ ến cho văn học đương thời một tiếng nói riêng đặc sắc. Hơn năm mươi năm đã trôi qua, tác phẩm Chí Phèo ngày thêm đ ược kh ẳng đ ịnh, được khám phá từ những góc độ mới mẻ và chắc chắn sẽ tồn tại vĩnh vi ễn trong l ịch sử văn học Việt Nam như một tác phẩm ưu tú. Dưới một ngọn bút tài hoa, linh hoạt, giàu biến hoá: khi kể, khi tả, khi sắc lạnh tàn nhẫn, lúc hài hòa bỡn cợt, lúc trữ tình thắm thiết, khi triết lý s ắc bén, khi qu ằn qu ại đau đớn... cuộc sống cứ hiện lên với biết bao tình huống, bao cảnh ng ộ, bao chi ti ết sống động. Đôi khi, chỉ một cử chỉ, một lời nói, một phác thảo đơn s ơ... mà hi ện lên một chân dung, lộ nguyên hình một tính cách... Cứ thế, tác phẩm tạo nên m ột s ức lôi cuốn hấp dẫn từ dòng đầu tiên cho đến dòng kết thúc. Gấp sách lại rồi, ta v ẫn bị ám ảnh không thôi bởi tiếng kêu cứu của một con người bị tước mất quyền làm ng ười. Một tiếng nói khát khao muốn trở về lương thiện nhưng bị chặn đứng ở mọi nẻo, và một kết thúc bi thảm đắng cay. “Bi kịch của một con người bị khước từ quyền làm người” đó là chủ đề xuyên suốt toàn bộ hình tượng của tác phẩm, được nhà văn đặt ra như một tiếng kêu cứu thảm thiết, bức xúc, tạo nên giá trị nhân đạo đặc sắc của tác phẩm Chí Phèo. Khác với các nhà văn hiện thực phê phán đương th ời, trong tác ph ẩm Chí Phèo, Nam Cao không đi sâu miêu tả quá trình đói cơm rách áo, bần cùng khốn khổ... c ủa người nông dân, mặc dù trong thực tế, đó cũng là một hi ện thực ph ổ bi ến. Nam Cao trăn trở, băn khoăn suy ngẫm nhiều hơn về một hiện thực còn thảm khốc, bức xúc hơn cả đói rét bần cùng, đó là hiện thực về sự tha hóa, một mối đe dọa thảm khốc trong xã hội đương thời; về nhân phẩm bị vùi dập, chà đạp bởi cả một guồng máy thống trị bạo tàn. Vấn đề nhân phẩm, vấn đề quyền con người được đặt ra, chi phối cảm hứng sáng tạo trong nhiều sáng tạo của Nam Cao, trong đó Chí Phèo là tác ph ẩm th ể hi ện trực tiếp, tập trung và mãnh liệt hơn cả. Mở đầu tác phẩm là tiếng chửi ngoa ngoắt, thách thức c ủa Chí Phèo đang ng ật ngưỡng trên đường say, đập vào ý thức người đọc một ấn tượng mạnh mẽ. Hãy nghe nhà văn miêu tả: “Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, c ứ rượu xong là hắn ch ửi. Bắt đầu hắn chửi trời. Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? R ồi hắn ch ửi đ ời. Th ế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng cũng chẳng là ai. Tức mình, hắn ch ửi tất cả làng Vũ Đại. Nhưng cả làng Vũ Đại, ai cũng tự nhủ: “Chắc nó tr ừ mình ra!”. Không ai lên tiếng cả. Tức thật! Tức thật! Ờ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi đ ược mất! Đã th ế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn. Nhưng cũng không ai ra điều. Mẹ kiếp! Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không? Không biết đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này? A ha! Ph ải đ ấy, h ắn c ứ th ế mà ch ửi, hắn cứ chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo”. Đây là tiếng chửi của một tên say rượu, một tiếng chửi vô th ức. Nh ưng nhi ều khi trong vô thức, con người lại thể hiện chính mình nhiều hơn khi tỉnh. Qua tiếng chửi của Chí Phèo, người đọc cảm thấy như đang đối diện với m ột con “người - vật” quái gỡ đơn độc ở tận cùng của sự khổ đau, đang trút lên cu ộc đ ời - t ất cả cuộc đời - tiếng nói hằn học, phẫn uất, đầy thống khổ của mình. Và cũng qua tiếng chửi của Chí Phèo, cùng một lúc người đọc nhận ra ba thái đ ộ khác nhau: thái độ hằn học thù địch của Chí; thái đ ộ khinh mi ệt d ửng d ưng c ủa ng ười đời; thái độ phẫn uất thương cảm của tác giả thể hiện qua giọng văn vừa xót xa v ừa tàn nhẫn. Đằng sau một tiếng chửi vô thức của người say, hay rõ h ơn, hòa nh ập vào tiếng chửi vô thức ấy, là tiếng nói đầy ý thức nhân văn của nhà nghệ sĩ, tiếng nói phản kháng mãnh liệt đối với hiện thực, tiếng nói xót xa đau đớn trước số phận bi thảm của con người. Và chính tiếng nói ấy, ngay từ trang đầu tiên đã thực sự đánh thức tấm lòng nhân ái nơi người đọc. Và cứ thế, cuộc đời Chí Phèo, theo lời kể của nhà văn, hiện lên dần nh ư m ột cu ộn phim bi thảm. Kể từ khi hắn là một đứa trẻ trần truồng và xám ngắt bên cái lò gạch cũ b ỏ không, cho đến khi hắn bơ vơ, đi ở cho người này đến người khác rồi làm canh đi ền cho Lý Kiến và cuối cùng bị bắt giam vô cớ và tù tội oan uổng... Nhà văn không miêu t ả th ật chi tiết quá trình Chí Phèo bị đối xử ra sao trong suốt ch ặng đường dài ấy, nhà văn ch ỉ tập trung miêu tả cái kết cục, cái hậu quả thảm khốc của nó. Qua một kết cấu không theo trình tự thời gian - chủ yếu theo m ạch d ẫn dắt tâm lý của người kể chuyện - người đọc hiểu ra: trước kia Chí vốn là người lương thiện. Chỉ sau khi ở tù về, hắn mới hoá thành một người khác hẳn, bị t ước m ất c ả nhân tính l ẫn nhân hình với “cái đầu thì trọc lốc, cái răng c ạo trắng h ớn, cái m ặt thì đen và r ất cong cong, hai mắt gườm gườm trông gớm chết”. Với vẻ dường như lạnh lùng, nhà văn viết: “Bây giờ thì hắn đã trở thành người không tuổi rồi. Ba mươi tám hay ba mươi chín? Bốn mươi hay là ngoài bốn mươi? Cái mặt hắn không trẻ cũng không già; nó không còn phải là mặt người; nó là mặt một con vật lạ, nhìn mặt những con vật có bao giờ biết tuổi?”. Sau khi ở tù về, hắn đã trở thành con quỉ dữ của làng Vũ Đại mà không tự biết. Cuộc đời hắn không có ngày tháng bởi những c ơn say tri ền miên. “H ắn ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say, thức dậy vẫn còn say, đập đầu rạch m ặt, ch ửi b ới doạ nạt trong lúc say, uống rượu trong lúc say, để rồi say nữa, say vô tận. Chưa bao giờ hắn tỉnh và có lẽ chưa bao giờ hắn tỉnh táo để nhớ rằng hắn có ở đ ời. Có l ẽ h ắn cũng không biết rằng hắn là con quỉ dữ của làng Vũ Đại để tác quái cho bao nhiêu dân làng. Hắn biết đâu hắn đã phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu c ảnh yên vui, đ ạp đ ổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu người lương thiện... Tất cả dân làng đều sợ hắn và tránh mặt hắn mỗi lần hắn qua”… Đoạn văn chất chứa biết bao nỗi thống khổ của một thân phận đã không còn được s ống cu ộc s ống của một con người. Những năng lực vốn có của con người - năng l ực cảm xúc, ý th ức - hầu như bị tiêu hủy, chỉ còn lại một năng lực đâm chém, phá phách. B ị đ ối x ử tàn bạo. Chí Phèo đã phản kháng lại bằng sự bạo tàn. Đó là “sự ph ẫn n ộ t ối tăm” nh ư Lênin đã từng nói. Trong tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao đã chỉ ra rằng Chí Phèo không phải là một ngoại lệ. Cùng với hắn còn có Binh Chức, Năm Thọ. Đó là kết quả tất yếu của một lôgic: một khi đã có Bá Kiến, Lý Cường, Đội Tảo… thì ắt là s ẽ có Chí Phèo, Năm Thọ, Binh Chức. Đó không phải chỉ là sản phẩm c ủa s ự th ống tr ị mà th ậm chí còn là một phương tiện tối cần thiết để thống trị. “Không có những thằng đầu bò thì lấy ai mà trị những thằng đầu bò”. Chính Bá Kiến đã rút ra kết luận quan tr ọng ấy. Như thế, xã hội không chỉ đẻ ra Chí Phèo mà còn tiếp tục nuôi d ưỡng Chí Phèo, bi ến những con người như Chí Phèo thành một công cụ thống trị của chúng. Nguy cơ và thảm hại thay, những người nông dân vốn lương thiện, bị huỷ ho ại v ề nhân cách, b ị biến thành công cụ, phương tiện thống trị cho kẻ thù mà không t ự bi ết. Đúng nh ư nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh đã nói: “Khi Chí Phèo ngất ngưởng bước ra từ những trang sách của Nam Cao thì người ta liền nhận ra rằng đây m ới là hi ện thân đ ầy đ ủ những gì gọi là khốn khổ tủi nhục nhất của người dân cày ở một nước thuộc địa: bị giày đạp, bị cào xé, bị huỷ hoại, từ nhân tính đến nhân hình. Chị Dậu bán chó, bán con, bán sữa nhưng chị còn được là con người. Chí Phèo phải bán c ả di ện m ạo và linh h ồn của mình để thành con quỉ dữ của làng Vũ Đại”. Chỉ ra hậu quả thảm khốc của sự bạo tàn, lên tiếng chất vấn và tố cáo gay gắt sự thống trị bạo tàn, nhà văn đã soi sáng vào quá trình miêu tả một cảm hứng nhân văn sâu sắc. Nhưng điều đặc sắc và đáng quí hơn nữa ở Nam Cao là ngay trong khi miêu t ả nhân vật bị tha hóa đến chỗ tận cùng, Nam Cao vẫn phát hiện trong chiều sâu của nhân vật bản tính tốt đẹp vốn có, chỉ cần một chút tình thương chạm khẽ vào là có thể s ống dậy mãnh liệt, tha thiết. Sự xuất hiện của nhân vật Th ị N ở trong tác ph ẩm có m ột ý nghĩa thật đặc sắc. Con người xấu “ma chê quỷ hờn” ấy, kỳ diệu thay, lại là nguồn ánh sáng duy nhất đã rọi vào chốn tăm tối của Chí Phèo, thức tỉnh, gợi dậy b ản tính ng ười nơi Chí Phèo, thắp sáng một trái tim đã bị ngủ mê qua bao ngày tháng bị vùi d ập, hắt hủi. Sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với Thị Nở, Chí Phèo giờ đây đã nhận ra nguồn ánh sáng ngoài kia rực rỡ biết bao, nghe ra một tiếng chim vui vẻ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng lao xao của người đi ch ợ bán vải… Nh ững âm thanh ấy bao giờ chả có. Nhưng hôm nay Chí mới nghe thấy. Chao ôi là buồn, trong cái phút tỉnh táo ấy, Chí Phèo như đã thấy tuổi già của hắn, đói rét, ốm đau và cô độc - cái này còn s ợ hơn đói rét và ốm đau. Cũng may Thị Nở mang bát cháo hành tới. Nếu không, hắn đến khóc đ ược mất… Nhìn bát cháo bốc khói mà lòng Chí xao xuyến bâng khuâng. “Hắn cảm thấy lòng thành trẻ con, hắn muốn làm nũng với Thị như làm nũng với mẹ…Ôi sao mà h ắn hi ền! H ắn thèm lương thiện - Hắn khát khao làm hòa với mọi người”…Từ một con qu ỷ dữ, nh ờ Thị Nở, đúng hơn nhờ tình thương của Thị Nở, Chí thực sự được trở lại làm người, với tất cả những năng lực vốn có của con người: thương yêu, cảm xúc, ao ước…Té ra, chỉ cần một chút tình thương, dù là tình thương của một con người dở hơi, bệnh hoạn, thô kệch, xấu xí…cũng đủ để làm sống dậy cả một bản tính người nơi Chí. Th ế m ới biết sức cảm hóa của tình thương kỳ diệu biết chừng nào! Bằng chi tiết này, Nam Cao đã soi vào tác phẩm một ánh sáng nhân đạo thật đẹp đẽ - Nhà văn như muốn hòa vào nhân vật để cảm thông, chia sẻ những giây phút hạnh phúc thật hiếm hoi của Chí Phèo… Nhưng, bi kịch và đau đớn thay, rốt cuộc thì ngay Th ị N ở cũng không th ể g ắn bó với Chí Phèo. Một chút hạnh phúc nhỏ nhoi cuối cùng vẫn không đến được với Chí. Và thật là khắc nghiệt, khi bản tính người nơi Chí trỗi dậy, cũng là lúc Chí hiểu rằng mình không còn trở về với lương thiện được nữa. Xã hội đã cướp đi của Chí quyền làm người và vĩnh viễn không trả lại. Những vết dọc ngang trên m ặt, k ết qu ả c ủa bao nhiêu cơn say, bao nhiêu lần đâm chém, rạch mặt ăn v ạ… đã bẻ gãy chi ếc c ầu n ối Chí với cuộc đời. Và, như Đỗ Kim Hồi nói, “một khi người được nếm trải chút ít hương vị làm người thì cái xúc cảm người sẽ không thể mất… Đấy là mối bi thảm t ột cùng mà cách giải quyết chỉ có thể là cái chết”. (Tạp chí Văn học số 3, 1990 trang 32) Cái chết bi thảm của Chí Phèo là lời kết tội đanh thép cái xã h ội vô nhân đ ạo, là tiếng kêu cứu về quyền làm người, cũng là tiếng gọi thảm thiết cấp bách: Hãy cứu lấy con người! Hãy yêu thương con người! Đó là giá trị nhân văn đặc s ắc khi ến cho tác phẩm Chí Phèo luôn luôn mới. Bài làm 2 Nam Cao là một nhà văn hiện thực lớn của nền văn h ọc Vi ệt Nam tr ước Cách mạng. Sau Cách mạng, ông hăng hái tham gia làm báo kháng chi ến. Ông có nhi ều đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách truyện ngắn và tiểu thuyết Vi ệt Nam ở nửa đầu thế kỷ 20. Chí Phèo là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất c ủa n ền văn h ọc hi ện th ực Việt Nam trước Cách mạng. Bằng ngòi bút sắc sảo, nghệ thuật khắc họa nhân vật đặc sắc, Nam Cao đã làm nổi bậc tấn bi kịch bị c ự tuy ệt quy ền làm ng ười c ủa nhân v ật Chí Phèo. Qua nhân vật Chí Phèo, nhà văn đã lí giải thành công nguyên nhân vì sao ng ười nông dân hiền lành bị tha hóa từ nhân tính đến nhân hình một cách tàn tệ đến vậy Quá trình tha hóa của nhân vật Chí Phèo trải qua hai giai đo ạn. M ỗi giai đo ạn là một bước chuyển biến mạnh mẽ sức sống trong nhân vật. Thứ nhất, từ một anh nông dân hiền lành như cục đất Chí Phèo b ị đẩy vào tù. Không tội lỗi gì, bất ngờ Chí bị đẩy vào vòng lao lí, bị tước đoạt quyền sống. B ước ra khỏi nhà tù, Chí Phèo trở thành một "con quỷ" gớm ghiếc, côn đồ và tàn bạo. Thứ hai, khi Thị Nở đánh thức khát vọng sống lương thiện và mong muốn trở lại với mọi người, Chí Phèo lại hiền lành như lúc ban đầu. Cánh cửa bước vào cuộc đời rộng mở trước mắt Chí Phèo. Thế nhưng, trớ trêu thay, chỉ vì sự cản trở của bà cô, Thị Nở đã đoạn tuyệt tình nghĩa với Chí sau năm ngày chung sống hạnh phúc. Chí Phèo h ụt hẫng, bất lực và bế tắc. Cánh cửa phục thiện đóng sầm trước mặt hắn, lạnh lùng và tàn nhẫn. Một lần nữa, Chí Phèo bị cự tuyệt quyền làm ng ười. Bi k ịch cu ộc đ ời Chí Phèo bị đẩy đến mức cùng cực. Khắc họa tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của nhân vật Chí Phèo, Nam Cao đã tỏ ra rất vững vàng và bản lĩnh. Lần đầu tiên trên trang văn, ng ười ta th ấy m ột kẻ dị dạng nhân hình bước ngật ngưỡng trong cơn say. Lần đầu tiên, người ta thấy một nhân vật bị hủy hoại tàn bạo và khủng khiếp đến nh ư v ậy. Nhân v ật Chí Phèo đã thực sự mất hết tính người, sống bằng kiếp thú vật, hoàn toàn b ản năng. Chí Phèo ngập ngụa trong cơn say triền miên từ ngày này qua ngày khác. Không có s ự đê hèn và tàn ác nào mà Chí Phèo không dám làm. Nam Cao đã dũng cảm ghi nhận hiện thực cuộc sống dù biết rằng dó là một hi ện thực tàn nhẫn có thể khiến người ta thấy đau lòng và khiếp sợ. Ông không h ề l ảng tránh hay tô vẽ nó bằng sắc màu giả tạo của nghệ thuật ngôn từ. Ông muốn m ỗi trang văn phải là "cái sự thật ở đời" chân thực và chính xác. Không để nhân vật rơi vào sự tầm thường, dung tục, Nam Cao đã phát hiện vẻ đẹp ẩn sâu bên trong họ. Bên trong cái điên cuồng của Chí Phèo là khát v ọng l ương thi ện bị đè nén khủng khiếp. Nó thôi thúc con người vươn lên tìm kiếm nguồn sống. Nh ưng trước những trở lực quá lớn của xã hội thực dân nửa phong kiến, nó không có cách nào khác là phản kháng một cách tiêu cực. Sự phản kháng tự phát ấy không mang l ại k ết quả tốt đẹp nào. Cuối cùng, nhân vật thực sự rơi vào tuyệt vọng. Trước đây, Chí Phèo là một chàng trai nông dân hiền lành, lương thiện và có lòng tự trọng. Chỉ vì cái thói ghen bóng ghen gió của cụ Bá Kiến, Chí Phèo đã b ị cụ th ẳng tay đẩy vào nhà tù. Trải qua bảy, tám năm bị đầy đ ọa, chung s ống v ới l ớp ng ười d ưới đáy xã hội, tâm hồn Chí Phèo đã bị nhuộm đen. Từ m ột anh Chí Phèo hi ền lành, l ương thiện, ra tù biến thành Chí Phèo với bộ mặt gớm giếc, linh hồn chất đầy thù hận và tội lỗi. Phần người trong Chí Phèo đã bị thui chột đi. Từ mặt mũi, nhân cách đ ều bi ến tướng thật đáng sợ. Cái đầu thì trọc lóc, cái răng cạo trắng c ỡn, cái m ặt thì đen và r ất câng câng, hai mắt gườm gườm gớm giếc. Trong cái xã hội tàn bạo ấy, càng hiền lành,nhẫn nhục bao nhiêu thì lại càng bị chà đạp bấy nhiêu. Hắn muốn sống thì phải cướp giật, ăn vạ, gây gổ với mọi ng ười. Muốn thế thì phải cao, phải mạnh, phải hung bạo. Thế là Chí Phèo tìm đ ến r ượu nh ư một cứu cánh giúp hắn quên đi cuộc đời. Hắn sống trong những c ơn say tri ền miên và làm bất cứ cái gì người ta sai hắn làm. Cùng với thời gian, Chí Phèo m ất đi khả năng nhận thức. Hắn không còn nhận ra nổi cái bóng của mình, không nh ớ nổi mình là ai, bao nhiêu tuổi. Mọi người đều cho Chí Phèo là một con vật ch ứ không ph ải là con người nữa. Những chuỗi ngày say sưa vô tận, những tiếng chửi vô lí,những hành động liều lĩnh hung hãn chính là sự giãy dụa tuyệt vọng của một con người muốn tìm về con đường lương thiện mà không được. Trước những hành động điên cuồng và hình dáng quái dị của Chí Phèo, ta ch ỉ th ấy đáng thương hơn là đáng giận. Bởi lẽ chính nhà tù thực dân, sự áp bức bốc lột nặng n ề của giai cấp thống trị, những định kiến tồi tệ và thái độ hắt hủi nhục mạ của những người xung quanh đã đẩy Chí Phèo đến con đường đó. Đẻ ra anh Chi Phèo hiền lành là một bà mẹ tội nghiệp và khốn nạn đã lén lút vứt con mình ở cái lò g ạch cũ. Còn đ ẻ ra thằng lưu manh Chí Phèo , mất hết tính người là cái xã hội thực dân phong ki ến đ ầy rẫy bất công, vô nhân đạo. Nếu nhân vật chị Dậu trong tác phẩm "Tắt đèn" của Ngô Tất T ố đã phải bán con, bán sữa nhưng chị còn được là con người, còn Chí Phèo ph ải bán c ả di ện m ạo và linh hồn của mình để trở thành con quỹ dữ của làng Vũ Đại. Tất cả chỉ để được tồn tại mà thôi. Nhưng, ở đáy sâu của tâm hồn cằn cõi và lạnh lẽo ấy v ẫn còn có nh ững m ầm mống tốt đẹp mà hoàn cảnh phủ phàng của xã hội kia chưa đủ sức làm thui ch ột h ết. Nam Cao đã không bỏ rơi nhân vật của mình. Ông dõi theo t ừng b ước chân c ủa Chí Phèo trong đêm tối, trong cơn say, trong giấc ngủ, nhìn ngắm nhân vật bằng tấm lòng đồng cảm sâu sắc. Trong cái thân xác đáng thương ấy, Nam Cao đã phát hiện ra có m ột mầm lương thiện hãy còn thổn thức. Nó muốn vực dậy, muốn trào ra nhưng không thể tự mình làm được. Cuộc gặp gỡ giữa Chí Phèo và Thị Nở sau cuộc rượu say ở nhà T ư Lãng ph ải chăng là sắp đặt của tạo hóa? Tình cờ mà như là định mệnh đã s ẵn bày. Cái tình m ềm mại của Thị Nở và bát cháo hành ấm nóng tình người đã đánh thức dậy những tình cảm tốt đẹp, những khát khao ước mơ khi xưa của Chí Phèo về một gia đình đầm ấm, hạnh phúc. Nó như một thứ phép màu xoa dịu mọi khổ đau, hàn gắn m ọi v ết th ương và làm rung động mọi tế bào của Chí Phèo. Sau cái đêm hạnh phúc, Chí phèo c ứ th ấy có cái gì đó lâng lâng khắp người khó lí giải. Thì ra, đó là cảm giác hạnh phúc. Hắn hạnh phúc vì có m ột ng ười ph ụ n ữ ở bên canh, dịu dàng và yêu thương. hắn hạnh phúc vì lần đầu tiên có m ột ng ười không s ợ hãi, không chạy trốn khỏi hắn. Cũng là lần đầu tiên có một người cho hắn m ột b ữa ăn ngon lành mà trước đây hắn phải rạch mặt ăn vạ hoặc cướp giật mới có được. Những quyền lợi ấy có gì to tát đối với con người đâu? Nhưng chao ôi, đối với Chí Phèo thì đó là cả một ân huệ lớn lao. Chút tình thương yêu mộc mạc của Thị Nỡ đã đốt cháy lên ng ọn l ửa l ương tri còn leo lét nơi đáy lòng của Chí Phèo, đánh thức dậy bản chất l ương thi ện v ốn có trong hắn. Con người xấu xí "ma chê quỹ hờn" ấy kì lạ thay lại là ngu ồn ánh sáng duy nh ất đã rọi vào chốn tăm tối của Chí Phèo. Thức tỉnh, gợi dậy bản tính ng ười ở hắn, th ắp sáng một trái tim đã bị ngủ mê qua bao tháng ngày bị dập vùi, hắt hủi. Một thành công nổi bật của Nam Cao trong tác ph ẩm "Chí Phèo" là đã phát hi ện, miêu tả được những phẩm chất tốt đẹp của Chí ngay khi hắn đã bị biến chất, tha hóa. Ngay khi Chí Phèo điên cuồng như một con thú, tưởng chừng như lòng thương đã cạn kiệt thì vẫn còn có một người biết thương cảm hắn. Ở cái làng Vũ Đại, Thị Nở là người duy nhất hiểu Chí Phèo, đồng cảm với Chí Phèo. Thị vốn là ng ười x ấu xí, đã gánh chịu nhiều điều miệt thị, khinh bỉ của con người nên dễ dàng thấu cảm cho nỗi khổ đau đang cuộn xé trong con người của Chí - một k ẻ cô đ ơn, b ị ng ười đ ời ru ồng bỏ. Bát cháo hành của Thị Nở, Chí Phèo xúc động và muốn khóc, giúp Chí Phèo nhận ra: cái đau khổ lớn nhất của con người, không phải là sự đói c ơm rách áo, mà s ự thi ếu thốn tình thương. Bát cháo hành chính là liều thuốc thần làm sống dậy sự rung cảm mà bấy lâu tưởng chừng như đã chất trong tim Chí phèo, đánh thức dậy trong hắn khát vọng sống và sống tốt đẹp. Cuộc gặp gỡ với Thị Nở đã thức tỉnh ở Chí Phèo niềm mơ ước của một thuở xa xưa chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải, cố dồn vốn để nuôi thêm con l ợn. Chí Phèo mong muốn Thị Nở sẽ là chiếc cầu nối, đưa Chí Phèo trở về, hòa nh ập v ới c ộng đồng xã hội. Sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với Thị Nở, tâm trạng Chí Phèo hoàn toàn thay đổi. Chí Phèo giờ đây đã nhận ra nguồn ánh sáng ngoài kia rực rỡ biết bao. Nghe th ấy ti ếng chim hót vui vẻ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đu ổi cá trên sông, ti ếng c ười nói bàn tán của những người đàn bà đi chợ về... bao nhiêu âm thanh quen thu ộc của cu ộc sống bấy lâu nay vậy mà giờ đây Chí Phèo mới nghe th ấy b ởi h ắn luôn chìm ng ập trong những cơn say. Hôm nay, những âm thanh ấy, vọng đến tai hắn, bỗng tr ở thành tiếng g ọi c ủa s ức sông và đã lay động sâu xa tâm hồn Chí Phèo. Trái tim tưởng chừng như trái đá c ủa hắn đã dần dần sống dậy. Cái phần người trong Chí Phèo cũng hồi sinh "hắn thèm l ương thiện, hắn khao khát làm hòa hòa với mọi người". Từ m ột "con qu ỷ d ữ", nh ờ có tình thương yêu của Thị Nở - dù đó là tình thương của một con người xấu xa, thô kệch, dở hơi cũng đủ để làm sống dậy một bản tính người nơi Chí Phèo. Thế mới biết, sức cảm hóa của tình thương kì diệu đến chừng nào. Nhưng đau đớn thay, chút tình thương của Thị Nở không đủ mạnh đ ể c ứu l ấy Chí Phèo. Bởi ngoài Thị Nở ra, không hề có lấy một cơ manh nào, chẳng hề có một bàn tay thân thiện nào chìa ra dắt Chí Phèo trở về cuộc sống l ương thi ện. Con đ ường tr ở l ại làm người của hắn vừa mới hé mở đã bị đóng sầm lại. Một chút hạnh phúc nhỏ nhoi cuối cùng vẫn không đến được với Chí Phèo. Khắc nghiệt làm sao khi b ản tính ng ười trổi dậy nơi Chí Phèo cũng là lúc Chí Phèo hiểu rằng mình không còn trở về với lương thiện được nữa. Xã hội đã cướp đi của Chí Phèo quyền làm người và vĩnh vi ễn không trả lại. Những vết dọc ngang trên mặt - kết quả bao c ơn say, bao l ần đâm thuê chém mướn, rạch mặt ăn vạ,... đã ngăn cản Chí trở về với cuộc đời lương thiện. Những định kiến của xã hội đã không cho phép Chí đặt chân lên nhịp độ hi vọng. Con đường trở về với cuộc sống lương thiện vừa mới kịp lóe lên trong đầu hắn, như một ng ọn l ửa chỉ kịp le lói đã bị cuộc đời dội gáo nước lạnh làm cho tắt ngầm. Chí Phèo một lần nữa bị hắt hủi và ruồng bỏ một cách ph ủ phàng. Chí đã b ị chính Thị Nở cự tuyệt, người mà hắn nghĩ sẽ là cây cầu duy nhất đưa hắn về với cuộc sống lương thiện. Thị Nở không phải không yêu hắn, không phải không muốn l ấy h ắn nhưng vì bà cô và những định kiến xã hội đã níu giữ lấy Th ị, không cho Th ị đ ược k ết duyên với Chí Phèo. Chí Phèo đã cố níu lấy tay Thị Nở lúc Th ị vùng v ằng ra v ề nh ưng bất lực. Hắn hụt hẫng và rơi vào vực thẳm tuyệt vọng: "ôm mặt khóc rưng rức". Một lần nữa, Chí Phèo tìm đến rượu. Nhưng lần này Chí Phèo càng u ống l ại càng tỉnh Càng tỉnh lại càng thấm thía sâu sắc nổi đau bi kịch c ủa mình. Trong c ơn đau đ ớn phẫn uất, Chí Phéo quyết định trả thù. Hắn vác dao đến nhà Bá Ki ến đòi l ương thi ện. Đau đớn và thống thiết thay, là tiếng phẫn uất của Chí Phèo: "Ta mu ốn làm ng ười lương thiện, ai cho ta lương thiện. Làm thế nào cho mất được nh ững v ết m ảnh tr ại trên mặt này. Tao không thể là người lương thiện được nữa. Biết không, chỉ còn một