Luật thơ_Soạn văn lớp 12

LUẬT THƠ A. KIẾN THỨC CẦN NHỚ I. KHÁI QUÁT VỀ LUẬT THƠ 1. Luật thơ: - Là toàn bộ những quy tắc về số câu, số tiếng, cách hiệp vần, phép hài thanh, ngắt nhịp,… trong các thể thơ được khái quát theo những kiểu nhất định. - Có 3 nhóm chính: + Các thể thơ dân tộc: lục bát, song thất lục bát... + Các thể thơ Đường luật: ngũ ngôn, thất ngôn… + Các thể thơ hiện đại: thơ tự do, năm tiếng, bảy tiếng… 2. Cấu tạo: - Tiếng tạo nên dòng thơ, bài thơ, thể thơ. - Tiếng gồm 3 phần: phụ âm đầu, vần và thanh điệu. Vần được hiệp với nhau theo quy tắc, giúp xác định luật thơ. Ví dụ: Trong đầm gì đẹp bằng sen Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng. - Tiếng có 6 thanh, chia làm 2 loại: + Thanh bằng (thanh ngang, thanh huyền) + Thanh trắc (thanh sắc, hỏi, ngã, nặng) - Tiếng chứa thanh tạo nên nhịp điệu (nhịp chẵn 2/2 hoặc nh ịp l ẻ 2/3 tùy vào s ố tiếng). Cách hiệp vần, hài thanh, ngắt nhịp tạo nên luật thơ. - Ngoài ra, luật thơ còn được xác định bởi số dòng thơ, quan hệ giữa các dòng, k ết cấu, ý nghĩa của bài thơ. II. MỘT SỐ THỂ THƠ TRUYỀN THỐNG 1. Thể lục bát OLM.VN, BINGCLASS.COM 1 - Số tiếng: 1 cặp lục bát gồm 1 câu lục (6 tiếng) và 1 câu bát (8 tiếng). - Vần: Tiếng thứ 6 của câu lục hiệp vần với tiếng thứ 4 hoặc 6 của câu bát. - Nhịp: Nhịp chẵn (2/2/2) - Hài thanh: Có sự đối xứng luân phiên B – T – B, đ ối l ập âm v ực tr ầm b ổng ở ti ếng 6, 8 dòng bát. 2. Thể song thất lục bát - Số tiếng: cặp song thất và cặp lục bát luân phiên kế tiếp nhau. - Vần: Hiệp vần ở mỗi cặp. + Cặp song thất có vần Trắc. + Cặp lục bát có vần Bằng. + Giữa cặp song thất và lục bát có vần liền. - Nhịp: Nhịp chẵn (2/2/2) - Hài thanh: Có sự đối xứng luân phiên B – T – B, đ ối l ập âm v ực tr ầm b ổng ở ti ếng 6, 8 dòng bát. 3. Thể ngũ ngôn Đường luật (gồm Ngũ ngôn tứ tuyệt và Ngũ ngôn bát cú) - Số tiếng: 5 tiếng trong một dòng thơ - Vần: 1 vần (độc vận), gieo vần cách. - Nhịp lẻ: 2/3 - Hài thanh: Có sự luân phiên B – T hoặc B – B hoặc T – T ở tiếng thứ hai và thứ tư. 4. Thể thất ngôn Đường luật (gồm Thất ngôn tứ tuyệt và Thất ngôn bát cú) a. Thất ngôn tứ tuyệt: - Số tiếng: 7 tiếng, mỗi bài có 4 dòng thơ. - Vần: Vần chân, độc vận, gieo vần cách. - Nhịp: 4/3. - Hài thanh: + Giữa các dòng thơ có sự đan xen vần B – T – B hoặc T – B – T. OLM.VN, BINGCLASS.COM 2 + Giữa các niêm 2 – 3, 1 – 4 phải cùng vần với nhau. + Giữa các cặp đối 1 – 2, 3 – 4 có sự đối với nhau về vần. b. Thất ngôn bát cú: - Số tiếng: 7 tiếng, mỗi bài có 8 dòng thơ. (chia thành 4 phần: đề, thực, luận, kết) - Vần: Vần chân, độc vận. - Nhịp: 4/3. - Hài thanh: + Giữa các dòng thơ có sự đan xen vần B – T – B hoặc T – B – T. + Giữa các niêm 2 – 3, 4 – 5, 6 – 7, 1 – 8 phải cùng vần, cùng B hoặc cùng T. + Giữa các cặp đối 3 – 4, 5 – 6 có sự đối với nhau về v ần. (B – T đ ối là T – B ho ặc T – B đối là B – T). III. CÁC THỂ THƠ HIỆN ĐẠI - Phong trào Thơ mới (1932 – 1945) đã đem đến sự cách tân mới mẻ cho th ơ ca v ề c ả nội dung và hình thức. - Các nhà thơ đã tiếp nhận ảnh hưởng thơ Pháp và đổi mới luật thơ cũ, tạo ra các thể thơ hiện đại đa dạng, phong phú: năm tiếng, bảy tiếng, tám tiếng,… vừa ti ếp nối luật thơ truyền thống vừa có sự cách tân. B. LUYỆN TẬP * Cách gieo vần - Trong hai câu thơ bảy tiếng trong thể song thất lục bát trong bài Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm): vần chân và vần lưng (nguyệt – mịt; mây – tay). - Trong bài Cảnh khuya (Hồ Chí Minh): vần chân và độc vận (một vần) (vần “a ”: xa, hoa, nhà). * Cách ngắt nhịp - Trong hai câu thơ bảy tiếng trong thể song thất lục bát trong bài Chinh phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm): theo nhịp 3/4 Trống Tràng thành / lung lay bóng nguyệt OLM.VN, BINGCLASS.COM 3 Khói Cam Tuyền / mờ mịt thức mây. - Trong bài Cảnh khuya (Hồ Chí Minh): theo nhịp 4/3 * Hài thanh - Trong hai câu thơ bảy tiếng trong thể song thất lục bát trong bài Chinh Phụ ngâm (Đoàn Thị Điểm). TBBBBTT TBBTTTB - Trong bài Cảnh khuya (Hồ Chí Minh) TTBBTTB BBTTTBB TBBTBBT BTBBTTB OLM.VN, BINGCLASS.COM 4