Đề thi HSG Ngữ văn 9 tỉnh Vĩnh Phúc năm 2015-2016

SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC ĐỀ CHÍNH THỨC KÌ THI CH ỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 9 NĂM HỌC 2015-2016 ĐỀ THI MÔN: NG Ữ VĂN Thời gian làm bài: 150 phút (không k ể thời gian giao đề) Câu 1 (2 điểm) Em hãy phân tích hi ệu quả của việc sử dụng từ ngữ và bi ện pháp tu ừt trong đoạn thơ sau: Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu (Trích Sang thu, SGK Ngữ văn 9, Tập hai, NXB Giáo dục, 2011, tr.70). Câu 2 (3 điểm) Báo Dân trí, ngày 24/12/2013 đăng tin: Giữa đêm Hà Nội rét buốt, người bán hàng rong bị va quệt, xe dâu tây đổ cả xuống đường, người dân v ội vã ch ạy tới nhặt giúp, khiến chị bán hàng xúcđộng rơi lệ. Em hãy vi ết bài v ăn nghị luận (khoảng 400 từ) trình bày suy ngh ĩ của mình về sự việc trên. Câu 3 (5 điểm) Tại Đại hội lần thứ IX Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam ngày 09/01/2016, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu: Mỗi tác ph m văn học, nghệ thuật thực sự có giá trị, phải có s ức lay động công chúng, độc giả bằng trách nhiệm, tấm lòng, trái tim của người nghệ sĩ…M ỗi văn nghệ sĩ cần bám sát hiện thực cuộc sống để sáng ạto, làm sao cho m ỗi tác ph m của mình phản ánh chân thực cuộc sống, làm cho ng ười đọc sau khi gấp sách ạli đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sáchđóng nh ư mạch máuđập dưới làn da. Em hiểu ý ki ến trên như thế nào? Qua vi ệc phân tích tác phNm Chiếc lược ngà của nhà v ăn Nguyễn Quang Sáng, em hãy làm sáng ỏt ý ki ến trên. -------------------HẾT---------------(Cán bộ coi thi không gi ải thích gì thêm) Họ và tên thí sinh:…………………………SBD:……………….Phòng thi:……… …. SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC K Ỳ THI CHỌN HSG LỚP 9 NĂM HỌC 2015 - 2016 HƯỚNG DẪN CHẤM MÔN: NG Ữ VĂN (Gồm: 05 trang) Câu 1: (2 điểm) Ý N ội dung Em hãy phân tích hi ệu quả của việc sử dụng từ ngữ và bi ện pháp tu ừt trong đoạn thơ sau: "Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu" (Trích Sang thu, SGK Ngữ văn 9, Tập hai, NXB Giáo dục, 2011, tr.70). 1 2 3 - Từ láy gợi hình: dềnh dàng, v ội vã. Hiệu quả: Hình tượng hóa, c ụ thể hóa các đặc điểm của sông, chim lúc thu về. - Phépđối, hình ảnh đối lập: Sông ….d ềnh dàng/ Chim…v ội vã. Hiệu quả: tạo cấu trúc đối ngẫu, tự nhiên, chặt chẽ, cân đối, cô đúc làm hiện lên bức tranh thiên nhiên tuyệ đẹp và di ễn tả cảm nhận tinh tế của nhà th ơ về sự thay đổi của thiên nhiên,ạ ot vật lúc giao mùa. - Biện pháp tu ừt nhân hóa : + Từ láy d“ềnh dàng ” k ết hợp nhân hóa “sông d ềnh dàng” vừa gợi tả chính xácđặc điểm dòng sông vào mùa thu, v ừa làm cho dòng sông hi ện lên ốsng động như một con người với cảm giác thật thư thái, thảnh thơi. + Từ láy v“ội vã ” k ết hợp nhân hóa “ Chim … v ội vã ” g ợi tả hình ảnh những đàn chim đang gấp gáp, vội vàng bay đi tránh rét, làm thiên nhiênở trnên ốsng động có h ồn. + Nhân hóa đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu, từ “v ắt” gợi cảm, có hồn vừa gợi hình ảnh làn mây mùa h ạ còn sót l ại trên bầu trời đang chuyển sắc thu hiện lên như một con người, nửa muốn bước sang mùa thu nhưng nửa còn bâng khuâng, l ưu luyến chưa muốn chia tay mùa hạ, vừa diễn tả vô cùng tinh t ế bước đi của thời gian. Câu 2 : (3,0 điểm) I. Yêu ầcu về kĩ năng: - Học sinh biết cách làm bài nghị luận xã h ội, biết vận dụng linh hoạt các thao tác giải thích, phân tích, ch ứng minh, bình luận. Đưa ra được chủ kiến khi giải quyết vấn đề. - Bài vi ết có b ố cục mạch lạc, hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng, h ợp lí, dẫn chứng sinh động, thuyết phục. Không m ắc lỗi dùng từ, đặt câu, chính t ả. Văn viết có c ảm xúc. Trình bày s ạch sẽ, khoa học. II. Yêu ầcu về kiến thức: Hướng dẫn chỉ nêu những định hướng chính. Học sinh có th ể trình bày nhi ều cách khác nhau nhưng phải đảm bảo các nội dung cơ bản sau : Ý 1 2 3 N ội dung Báo Dân trí, ngày 24/12/2013 đăng tin: Giữa đêm Hà Nội rét buốt, người bán hàng rong bị va quệt, xe dâu tây đổ cả xuống đường, người dân v ội vã ch ạy tới nhặt giúp, khiến chị bán hàng xúcđộng rơi lệ. Anh, chị hãy vi ết bài v ăn nghị luận (khoảng 600 từ) trình bày suy ngh ĩ của mình về sự việc trên. Giải thích. - Hành động người dân v ội vã ch ạy tới nhặt giúp người bán hàng rong khi gặp tai nạn là m ột hành động đẹp, giúp đỡ người khó kh ăn, hoạn nạn một cách kịp thời đángđược khen ngợi. Bàn lu ận. - Hành động của những người dân trong s ự việc trên vốn xuất phát ừt truyền thống tương thân, t ương áicủa người Việt Nam. - Trong thời gian gần đây, b ệnh vô c ảm đang lan rộng, dư luận lên án ệhin tượng hôi c ủa khi thấy người gặp tai nạn thì hành động trên ủca người dân là r ất đáng khen ngợi. - Báo chí cần biểu dương kịp thời những hành vi đẹp đó để làm g ương cho mọi người học tập, noi theo. - Mọi người trong xã h ội cần quan tâm, giúp đỡ những người gặp khó kh ăn, hoạn nạn để con người sống có tình ng ười hơn. Bài h ọc nhận thức và hành động. - Nhận thức được tầm quan trọng của việc giúp đỡ người khác trong khó khăn, hoạn nạn. - Bản thân c ần có nh ững hành động thiết thực để giúp đỡ người khác trong khó khăn, hoạn nạn đồng thời dám lên án thói vôảcm trong xã h ội hiện nay. Câu 3: (5 điểm) I. Yêu ầcu về kĩ năng: - Nắm vững kỹ năng làm bài v ăn nghị luận văn học. Bố cục hợp lí, lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc sảo, dẫn chứng tiêu biểu. Diễn đạt, hành v ăn trong sáng, ờli văn đẹp, ấn tượng. II. Yêu ầcu về kiến thức: Học sinh có th ể trình bày theo nhi ều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các nội dung cơ bản sau: Ý Nội dung Tại Đại hội lần thứ IX Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam ngày 09/ 01/ 2016, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu: Mỗi tác phm văn học, nghệ thuật thực sự có giá trị, phải có s ức lay động công chúng, độc giả bằng trách nhiệm, tấm lòng, trái tim của người nghệ sĩ…M ỗi văn nghệ sĩ cần bám sát ệhin thực cuộc sống để sáng ạto, làm sao cho m ỗi tác ph m của mình phản ánh chân thực cuộc sống, làm cho ng ười đọc sau khi gấp sách ạli đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sáchđóng nh ư mạch máuđập dưới làn da. Em hiểu ý ki ến trên như thế nào? Qua vi ệc phân tích tác ph+m Chiếc lược ngà của nhà v ăn Nguyễn Quang Sáng, em hãy làm sáng ỏt ý ki ến trên. 1. Giải thích ý ki ến của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng - Mỗi tác ph m văn học, nghệ thuật thực sự có giá trị, phải có s ức lay động công chúng: Tác phNm văn học, nghệ thuật chỉ thực sự có giá trị khi nó làm cho ng ười đọc thấy rung cảm, xúc động và đánh thức ở họ những tư tưởng, tình cảm cao đẹp. - Trách nhiệm, tấm lòng, trái tim của người nghệ sĩ: quý tr ọng nghề nghiệp và có bản lĩnh của người sáng ạto, có tình c ảm nhân v ăn cao đẹp đặc biệt là tình th ương yêu con người => những phNm chất cần có c ủa người nghệ sĩ. - Mỗi văn nghệ sĩ cần bám sát hiện thực cuộc sống để sáng ạto, làm sao cho m ỗi tác ph m của mình phản ánh chân thực cuộc sống: nhiệm vụ của nhà v ăn là ph ải sáng tạo nên những tác phNm văn học có giá trị hiện thực. - Làm cho ng ười đọc sau khi gấp sách ạli đều cảm thấy mạch đời đập dưới bìa sách đóng nh ư mạch máuđập dưới làn da: bạn đọc sau khi thưởng thức tác phNm có những rung cảm sâu s ắc với những vấn đề của hiện thực cuộc sống được nhà v ăn phản ánh trong tác phNm. => Ý ki ến trênđã kh ẳng định vai trò và nhi ệm vụ quan trọng của nhà v ăn trong quá trình sáng ạto nghệ thuật nhằm tạo ra những tác phNm văn học có s ức lay động lòng người và mang giá trị hiện thực sâu s ắc. 2. Phân tích tác ph+m Chiếc lược ngà để làm sáng tỏ ý ki ến trên. a. Truyện ngắn Chiếc lược ngà (1966) là m ột tác ph+m có giá trị, có s ức lay động trái timđộc giả. *Nhà v ăn đã th ể hiện một cách ảcm động tình cha con thắm thiết, sâu n ặng trong hoàn c ảnh chiến tranh. - Tình cảm mãnh li ệt của bé Thu với cha: Bé Thu là con gáiđầu lòng c ũng là đứa con duy nhất của ông Sáu. Em sống thiếu vắng người cha từ khi chưa đầy một tuổi. Sau hơn bảy năm xa cách, cha con mới được gặp lại. Tình thương cha của bé bộc lộ qua hai tình huống: + Tình huống thứ nhất: Tháiđộ và hành động của bé Thu trước khi nhận ông Sáu là cha. + Tình huống thứ hai: Tháiđộ và hành động của bé Thu khi nhận ông Sáu là cha. - Tình cha con sâu n ặng và cao đẹp của ông Sáu: Ông Sáu là ng ười cha có tình thương con rất sâu n ặng. Tình thương ấy bộc lộ qua hai tình huống: + Tình huống thứ nhất: Tình cảm của ông Sáu khi gặp lại con sau hơn bảy năm xa cách (Thí sinh phân tích tình cảm của ông Sáu dành cho con khi xuồng cập bến, trong những ngày ngh ỉ phép, lúc chia tay). + Tình huống thứ hai: Tình yêu con tha thiết của ông còn được thể hiện rất sâu s ắc khi ông ở khu căn cứ: day dứt ân h ận vì đã đánh con, nhớ lời dặn của con ông d ồn hết tâm trí và công s ức để làm chi ếc lược ngà, chi ếc lược trở thành v ật thiêng liêng đối với ông Sáu, trước lúc hi sinh ông đã nh ờ người bạn chiến đấu của mình trao lại chiếc lược ngà cho con gái… * Truyện ngắn Chiếc lược ngà là m ột tác ph+m có giá trị còn b ởi từ khi ra đời cho đến nay các thế hệ độc giả vẫn không thôi hành trình đồng sáng ạto với nhà văn. Tác ph+m đã góp ph ần không nh ỏ trong việc nuôi d ưỡng tâm h ồn trẻ thơ và đánh thức ở nhiều thế hệ học sinh những ph+m chất, tình cảm cao đẹp: Thí sinh nêuđược một (một số) ý ki ến của độc giả bàn v ề sức sống của tác ph m Chiếc lược ngà . Ví dụ: - Ngày ấy, mình đang là c ậu học sinh cấp 3, đã t ừng đọc truyện ngắn "Chiếc lược ngà", r ất ấn tượng với văn phong Nam bộ, với cuộc kháng chiến vừa qua, thể hiện trong truyện ngắn này. (nhà v ăn Bùi Anh Tấn) - Bông c m thạch vẫn tươi Mùa gió ch ướng/ Người quê hương luôn nh ớ Chiếc lược ngà. (Câu đối tại đám tang nhà văn ngày 13-2-2014) - Điều duy nhất mà chúng tôi mu ốn nói tr ước khi đọc Chiếc lược ngà, đây là một tác ph m viết về chiến tranh. Vì vậy, người đọc cần đặt mình trong bối cảnh của câu chuy ện. Và hãy đừng quên ằrng đã m ột thời Việt Nam chìm trong tiếng súng. Lịch sử sẽ phán xét ềv cuộc chiến tranh này. Nh ưng giá trị nghệ thuật và l ịch sử của những tác ph m văn học thì luôn v ĩnh hằng với thời gian. (Trần Thanh Phong) b. Tác ph+m “ Chiếc lược ngà ” có giá trị hiện thực, khiến độc giả sau khi gấp sách lại vẫn cảm nhận được cuộc sống, không khí nóng b ỏng của thời đại như đang diễn ra trước mắt. * Phản ánh chân thực cuộc sống, cuộc chiến đấu của con người Nam Bộ trong kháng chiến chống Mĩ. * Hiện thực về những tội ác mà đế quốc Mĩ đã gây ra cho đồng bào Nam B ộ nói riêng và nhân dân ta nói chung. * Hiện thực về vẻ đẹp con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ: tình yêu quêươhng đất nước, tình cảm gia đình, tình đồng đội… => Giúp độc giả hiểu hơn về cuộc chiến tranh và con ng ười Việt Nam trong chiến tranh. c. Nguyễn Quang Sángđã sáng tạo nên truyện ngắn có giá trị này b ằng trách nhiệm, tấm lòng, trái tim của người nghệ sĩ. * Trách nhiệm của nhà v ăn Nguyễn Quang Sáng: - Sáng ạto hình thức nghệ thuật phù hợp với nội dung tác phNm: xây d ựng tình huống truyện bất ngờ mà t ự nhiên, hợp lí; xây d ựng cốt truyện khá chặt chẽ, lựa chọn nhân v ật kể chuyện thích hợp; miêu ảt diễn biến tâm lí nhân v ật tinh tế và sâu sắc, nhất là đối với nhân v ật bé Thu; ngôn ngữ truyện mang đậm chất địa phương Nam Bộ. - Đóng góp m ới mẻ: trong khi các nhà văn cùng thời thường viết về những con người lí tưởng hiện ra giữa chiến trường lửa đạn thì nhà v ăn lại hướng ngòi bút của mình ca ngợi tình cảm cha con trong chiến tranh đầy cảm động. - Làm tròn s ứ mệnh của một nhà v ăn trong hoàn c ảnh đất nước có chi ến tranh: nhà văn là chi ến sĩ, trực tiếp cầm súng chiến đấu và vi ết nên tác phNm từ những trải nghiệm thực tế của mình. *Tấm lòng, trái tim của nhà v ăn Nguyễn Quang Sáng: - Ông r ất am hiểu tâm lí tr ẻ thơ, có t ấm lòng yêu mến, trân tr ọng những tình cảm trẻ thơ. Trân tr ọng và ng ợi ca những tình cảm cao đẹp của con người Việt Nam trong chiến tranh. Căm ghét chiến tranh bởi chiến tranh đã gây ra bao đau khổ, mất mát cho con người... - Viết truyện ngắn này tác giả muốn khẳng định: điều còn l ại mà chi ến tranh không thể lấy đi là v ẻ đẹp tâm h ồn của con người Việt Nam (lòng yêu nước nồng nàn, lí tưởng sống, chiến đấu giải phóng mi ền Nam thống nhất đất nước; tình đồng chí; tình cảm gia đình, tình cha con thắm thiết, sâu n ặng, bất tử) mà bom đạn quân thù không thể nào tàn phá được. “ Câu chuy ện viết về tình cha con của những người kháng chiến, những người cách mạng. Nhưng đó c ũng là tình ph ụ tử muôn đời. Truyện không dài, tình ti ết không li kì, t ư tưởng cũng không ph ức tạp. Nó chân th ực và gi ản dị, vì thế mà c ảm động. Ấy là c ốt cách của một truyện hay” . (Chu Văn Sơn ). 3. Đánh giá chung. - Ý ki ến của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng hoàn toàn đúng đắn và có th ể được coi là ng ọn nến soi đường cho các văn nghệ sĩ hôm nay và mai sau. - Bằng trách nhiệm, tấm lòng, trái tim của người cầm bút và những nhận thức về thực tế cuộc sống, Nguyễn Quang Sángđã làm nên một Chiếc lược ngà có s ức lay động bạn đọc nhiều thế hệ, có giá trị hiện thực sâu s ắc. - Bạn đọc phải biết trân tr ọng sản phNm sáng ạto của nhà v ăn, có tình yêu tha thiết với cáiđẹp, không ng ừng nâng cao trình độ hiểu biết, tích lũy kinh nghiệm tiếp nhận, chủ động và sáng tạo khi tiếp nhận tác phNm… để có nh ững phát hiện mới về tác phNm trên ầtm cao của kiến thức, của tình yêu, say mê và rung ảcm mãnh li ệt đối với văn chương, đápứng được mong mỏi của các nhà văn “Vi ết ngắn thôi, nh ưng cuộc sống phải dài!” (Nguyễn Minh Châu). Lưu ý : - Giám khảo nắm vững yêu ầcu của hướng dẫn chấm để đánh giáổtng quát bài làm c ủa thí sinh. - Cần khuyến khích những bài vi ết có ch ất văn, có nh ững suy nghĩ và cách trình bày sáng tạo. - Điểm lẻ toàn bài tính đến 0,25.